The struggle of The Digital Transformation

The struggle of The Digital Transformation

It’s a strategic focus in any organization: The Digital Transformation. But it’s a struggle. How come this proves to be so difficult? In this article three main mistakes and three challenges to get it right.

Mistake number one: A Chief Digital Officer

One of the ways organizations try to ensure progress is to appoint a Chief Digital Officer. Someone with a lot of power, at a high level in the organization, to make it happen. But how can one person – surely with a team – bring the organisation in the right position, when a Digital Transformation impacts everyone. Yes… everyone in the organization. And everything. The transformation should not be the responsibility of one person or team. But it should be a shared responsibility throughout the organisation.

Mistake number two: Tech is just a tactic

I have said it before, and I will say it again, and again, until you get it. Tech is just a tactic. A huge problem with the approach of a Digital Transformation is to focus on the tech. With having the tech in place nothing will change. I guess tech is a tangible thing and thus easy to focus on. Also the phrase Digital Transformation implies that it’s all about digital stuff. But don’t be fooled. Tech is an enabler. It’s part of the transformation. But it’s not the hard part…

Mistake number three: Outsource the approach

As many organizations struggle to understand what is required, they get a consultancy firm on board to help them out. This firms sets up a team, and then – with military precision & high pressure on timelines – the organization is taken through a step-by-step transformation. But as soon as the consultants leave the premises, the transformation bounces back to where you started. Or worse .. leaves you in chaos, because the organization doesn’t own the process. You left that to the consultants…

These are just three big things I see. So how to quit the struggle and start doing things that work. Here are some key points.

Challenge number one: Understand what it’s about

It’s so obvious, it’s often forgotten. Get to understand what it’s about. Truly understand what a Digital Transformation is about, and why it is necessary. Digital technology offers many opportunities. But it’s not a free ride. You have to get on board, or you will be out of business.

Basically this is the story: you digitize anything that is possible, to free up the people to do the great stuff.

People should not compete with computers. If we try to be as good as a computer, we will be defeated. The clue is that we – as humans – have unique qualities which a computer does not have. We have the power to link the head with the heart. To truly connect with people. Do things from guts, instead of ratio. That’s were innovation comes from. Digital Transformation means that you free up the human potential in your organization to do what computers cannot do. That’s where your competitive advantage is. So it’s not about understanding the bits & bytes, but about the difference and complementary way of working with artificial and human intelligence. Get the big picture. And then you will see how you can go from a to b to c. Also keep in mind that for every organization the path will be different, because the starting point is different.

Challenge number two: Love processes 

I know that most people hate processes. And then there are the very few who love them. People who are so passionate about fitting work that happens within an organization into tight processes. I’m sure you can recollect one or two colleagues who fit this description. These colleagues should be your best friends! In order to digitize what can be digitized, first it needs to be identified, standardized, with a clear process and then the step to digitization can be made.

Doing all the work in the way we want, is not the way forward. Now I realize that this will put a lot of people off. Most of us don’t want to be told how to do our work. We want to decide for ourselves. But try and look at it differently. Standardizing and digitizing our work, means that we free ourselves from the dreary stuff and get time to do where we can make a difference. The work that can not be digitized. The part where we add value!

Challenge number three: It’s all about people

Reading challenge number one and two, I hope you already got the main message. It’s not about tech, it’s about people. First: to help the people in the organization to understand the bigger picture. To see the challenge, but more important the potential of where we are heading. Second: to help people to reshape work. To shift work that can be digitized, by standardizing and digitizing. And make the people who love processes your heroes. You need to work together on this big thing to make the shift. And third: know your people and their potential. Help them to further develop themselves to really add value in the area’s where a human touch is essential.

If we are to have a happy future where we fully use the potential of artificial intelligence (anything a computer can do) we need to understand our own potential. Human potential is your biggest asset. That is where you should invest. To make it grow and make it stand out!

Note: In my articles I share my personal insights, based on what I see and experience. Feel free to disagree and share your views. Dialogue is much more interesting than taking things as they are.

Making way for unlocked talent; how the system fails

Making way for unlocked talent; how the system fails

Diversity is key. But not the narrow definition. I have a strong belief that we are overlooking a wide area of unlocked talent. Diversity means embracing people with special talents, instead of putting them on a side track. People with Autism and ADHD, and other ‘differently wired’ people have special talents that are essential for progress in our world. This is where innovation comes from.

How come we like “pirates” , but we neglect the value of this group? This is a strong personal appeal, from rock solid belief, that change – or rather- progress is required. 

We all have a special gift to bring progress, but it’s the system that fails to make way for it.

This video below from NOW THIS says it all. Hear, hear!

Praters zijn de boosdoeners

Praters zijn de boosdoeners

Waarom houdt effectiviteit ons zo bezig? We werken zo’n 8 uur per dag, of meer. Tijdens die werkuren kunnen we onze tijd grofwerk aan vier dingen besteden: Denkenof Doen, Praten of Luisteren. Er wordt veel gesproken over (het gebrek aan) executiekracht. Vooral managers hebben het daarover. De oplossing is obvious. Waarom willen we het niet zien?

Voor vooruitgang is denken en doen nodig. Overal waar ik kom, is een groot gebrek aan DOEN. Een erkend probleem. Ik sta bekend als een doener, en dus wordt het gewaardeerd als ik in een organisatie het gebrek aan daadkracht compenseer.

Verontrustend is dat men niet ziet dat er ook een gebrek is aan denkkracht. Denken is onzichtbaar; en in tijden waar aandeelhouders elk kwartaal weer willen zien hoe de zaken staan, neemt men niet echt tijd om te denken. Terwijl denken zo enorm nodig is. Want denken gaat aan het doen vooraf. Goed denken, leidt tot het juiste doen.

Maar denkers worden niet gewaardeerd. Dus trekken ze zich terug in de spelonken van de organisaties en verrichten hun denkwerk zo onzichtbaar mogelijk. Denken is voor hen een urgentie. Denkers moeten denken. Dat is niet te stoppen. Het is geweldig wat deze denkers een organisatie te bieden hebben, maar ze hebben zich bijna onvindbaar gemaakt, want ze zijn ‘lastig’, ongeliefd en bovenal ondergewaardeerd.

Nee, in organisaties zijn de “grote jongens” de mannen en vrouwen met de grote mond. De praters. Zij houden de vergaderingen, boards, stuurgroepen in stand. Waar keer op keer weer gepraat wordt.

En dat terwijl op het domein van sociale interactie (praten en luisteren) juist veel meer waarde zit in het luisteren. Slechts een enkeling bekwaamt zich in de kunst van het luisteren; mooie stof voor het denken, gevolgd door het doen.

In onze steroïde wereld staan de praters op het voetstuk. Praten, praten, maar als het op doen aankomt is het stil in de boardroom. Dan wordt het tijd om te delegeren. Niet zelf aan de bak, maar opdrachten geven; nog meer praten. En als het tegenzit vervolgt op een lager niveau hetzelfde ritueel.

Elke massa begint met een kleine beweging

Elke massa begint met een kleine beweging

Verkenner gesprek met Robert van Ieperen

Het is een donderdagavond. Vanavond praat ik met Robert van Ieperen. Op de Hoge Hotelschool in Maastricht waren we klasgenoten. Na Maastricht ging Robert Bouwkunde studeren. Niet echt een voor-de-hand-liggende route voor een hotello. Dat kenmerkt Robert ook. Voor-de-hand-liggend heeft nooit zijn voorkeur.

De avond ontvouwt zich spontaan tot een Verkenner gesprek. Normaal gesproken doe ik deze gesprekken samen met Marco van Gelder, maar niet alles is altijd te plannen, zo blijkt. Dit is een onverwacht kadootje in de reeks. We zitten in Restaurant C in Amsterdam. Tijdens het praten laten we ons verrassen door de bijzondere gerechtjes. Geen keurig voor-, hoofd- en nagerecht, maar gerechtjes samengesteld op basis van bereidingstemperatuur. Vandaar C(elsius). Een aangenaam concept en een mooie omlijsting voor ons gesprek.
Robert van Ieperen

“Ik vertegenwoordig de sector ‘Dak boven je hoofd’”, vertelt Robert, partner bij vastgoedadviesbureau Fakton. Zijn main message? “In geouwehoer kun je niet wonen”, waarbij hij dankbaar gebruik maakt van de quote van politicus, wethouder en stadsvernieuwer Jan Schaefer. In het gesprek wordt duidelijk hoe belangrijk het voor Robert is dat er dingen gebeuren. Niet alleen praten, maar ook doen. Concrete daden en zichtbaar resultaat.

Morele crisis
“In onze maatschappij zijn er wel wat problemen. Met ander gedrag zijn die sneller op te lossen. Door enerzijds te handelen vanuit gastvrijheid en anderzijds de verplichting te voelen om met elkaar dingen tot stand te brengen die niet vanzelfsprekend zijn.” Wat het eerste betreft legt hij uit dat we door het idee ‘massa=kassa’ ver weggedreven zijn van de oprechte gastvrijheidsgedachte. “Gastvrijheid is niet meer normaal; we verwachten het niet meer van elkaar.” Voor Robert heeft het ook veel te maken met fatsoen. Hoe behandel je mensen? Wat betreft het tweede hebben we volgens Robert gedrag afgeleerd, wat onze effectiviteit nu vermindert. “We bakken zoete broodjes en doen alsof.” Niet bepaald Roberts ding.

“De crisis waar we in zitten is vooral moreel, zeker niet financieel. Ik wil af van een elite die zich beklaagt; die zich in een minderheidspositie vindt zitten.  We hebben de democratie in onze westerse samenleving laten verworden tot iets zeer ondemocratisch, waarbij de persoon – het ego – boven de drijfveer staat. Met elkaar moeten we onze maatschappelijke waarden herontdekken. Wat Nederland nodig heeft, is dat we een onafhankelijke positie creëren voor mensen die vrij kunnen denken en doen. En dat vervolgens door-vertalen naar processen en methodieken. Ik zie dat jonge en oudere mensen rebels durven zijn. Maar alles daartussenin draait om consensus en behoud. Dat brengt ons nergens.”

Soulmates
Vragen die hem dagelijks bezighouden zijn: “Wat zie ik op het wereldtoneel? Wat betekent dit voor mij? Hoe probeer ik mijn doelen te bereiken?” Vandaaruit pakt hij zijn rol. “Zaadjes planten, groot maken en delen.” Daar heeft hij anderen wel voor nodig. “Partnership binnen en buiten Fakton. Architecten, stedenbouwers, bestuurders, business leaders; soulmates om samen een beeld te schetsen. Een sprong te maken naar de toekomst en dat te vertalen naar vandaag. “Ik verzamel graag mensen om me heen die slimmer zijn dan ik. Denkers. Maar die missen vaak het lef om er iets mee te doen.”  En daar ligt een schone taak voor Robert zelf. Dat wil niet zeggen dat het allemaal vanzelf gaat, want hij voegt een filosofische zin toe, zie veelzeggend is. “In het lef koester ik soms de kunst van het niet direct begrepen worden.”

Dat doen ligt bij Robert overigens wel in goede handen. Want denken levert niks op zonder doen. In de praktijk blijkt het politieke domein een vruchtbare voedingsbodem voor zijn ideeën. Als er weerstand is, dan helpt het om vanuit de politieke agenda medestanders te vinden. Zijn strategie is niet gericht op het direct wegnemen van die weerstand, maar het juist uit te vergroten. En vervolgens op zoek gaan naar beelden om een verhaal te vertellen en mensen te verbinden. “Een beleving bieden, mensen raken!”

Panda strategie
“Ik houd, denk ik, van kleine dingen”, concludeert hij. “Elke massa begint met een kleine beweging. In het klein beginnen en dan mensen vinden die kunnen helpen om iets groter te maken. In de politiek, in het internationale domein.” Hij noemt zijn aanpak de Panda-strategie. Je richten op een niche, iets bijzonders, een betekenisvol detail en dat koesteren. Om vandaaruit groeien. Zo ook bij grote stedelijke ontwikkelingsprojecten in bijvoorbeeld Utrecht. Ook die beginnen vaak met een klein idee, bij een paar mensen. En vervolgens legt Robert contacten, krijgt hij mensen aan boord; de gemeente, marktpartijen, vervoersbedrijven, internationale relaties. Het resultaat? Een nieuw station in een vernieuwende omgeving. Nu staat het er en is het niet te missen voor honderdduizenden reizigers per dag.

Vooruitgang vanuit de community
Een ‘dak boven je hoofd’ – zou je denken – draait om gebouwen. Dingen. Maar het gaat juist om de functie die gebouwen kunnen vervullen in het leven en welzijn van mensen. En daarmee begeeft Robert zich vooral in het sociale domein. Geen ‘dingen-business’ maar ‘mensen-business’. In die mensenbusiness is één ding duidelijk. “Er is behoefte aan Community Building.” Mensen acteren niet als individu, maar vanuit een groep waar ze onderdeel van uitmaken. Waar ze zich mee verbonden voelen. Community building draait om het verbinden van mensen. Robert geeft een mooi voorbeeld van Innovatie in de Jeugdzorg (Garage2020).  Vierhonderd mensen komen samen in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam om ermee aan de slag te gaan, waaronder architect Ben van Berkel. Omdat ze het belangrijk vinden. En dat gezamenlijk begrepen belang verbindt mensen en zorgt dat er vanuit die groep iets kan ontstaan. “Wat er precies moet gebeuren is niet duidelijk, maar er is wel een idee dat het groot kan worden. We weten het niet, maar we voelen het wel.”

“Een ander voorbeeld is hoe we werken aan een aangenaam woonklimaat voor ouderen. Je komt er niet met de insteek ‘slim geld verdienen aan oudere hoger opgeleiden’ maar door je echt te verdiepen in ‘wat willen ze nu?’ Eerst op zoek gaan naar een connectie. ‘A mental state of mind’; dat is het startpunt.“

Anderen meenemen
“Je kunt alleen dingen groot maken door anderen erin mee te nemen. Toch kan niet iedereen altijd mee. Een democratische gedachte is dat je door de meerderheid begrepen moet worden. Maar dat gevoel heb ik helemaal niet. Ik wil juist door een kleine groep begrepen worden. Daar iets op gang brengen en dan kunnen anderen aanhaken.” Hij verwijst naar het verhaal van de vijf broden en twee vissen.


Een beweging op gang brengen; Vijf broden, twee vissen.
Jezus was met heel veel mensen en iedereen had honger.. Er waren ook twaalf apostelen bij, maar iedereen keek naar Jezus voor een oplossing voor de honger. Totdat er een jongen kwam. Hij had 5 broden en 2 vissen. Bij lange na niet genoeg om alle monden te voeden. Maar hij wilde dit eten wel delen met iedereen. Toen Jezus het brood ging uitdelen gebeurde er iets wonderlijks. Het brood vermenigvuldigde zich. Er kwam geen eind aan. En zo is het ook met een beweging. Eerst moet jet het op gang brengen. Al lijkt het niets.  Klein beginnen en het dan laten groeien. En met een beetje geluk, groeit het dan als vanzelf.


Met al zijn uitspraken kun je Robert misschien zien als een pedant mannetje. Ja, hij heeft nogal wat noten op zijn zang, maar het zijn geen loze praatjes. En misschien verrassend in de sector waar hij zich in begeeft,  gaat het hem niet om persoonlijk gewin, maar om doen wat nodig is voor vooruitgang binnen het sociale domein. Hij heeft daar visie op, contacten en concrete ideeën. Resultaat komt niet aanwaaien. “Je moet onaardig durven zijn. Stellig. Er is mentale kracht nodig voor vooruitgang. Ik durf te kiezen voor kleine dingen. Ik durf dingen te verliezen om dingen te bereiken. Iets klein maken om betekenisvol te zijn op grote thema’s. En iedere dag leven alsof het de laatste is. Dan krijg je elke keer een dag erbij.”

Zo eindigt dit spontane verkenner gesprek. Ook hier bij Robert zie ik weer die stelligheid. Een vastberadenheid om iets te doen wat betekenisvol is. Hij laat zich niet belemmeren door de gevestigde patronen. Dealt met hindernissen, omdat hij weet dat dat erbij hoort. Is ongevoelig voor statussymbolen en kritiek. Met geheven hoofd, vol moed en positiviteit klein – humble – beginnen. En ervan genieten als er een volgende stap gezet is. Een mooie combinatie van denken en doen. Een echte firestarter!

 

 

 

 

 

 

 

 

SaveSave

SaveSave

Elke massa begint met een kleine beweging

Er is meer dan genoeg! Maar het wordt tijd dat we dat gaan zien.

Verkenner gesprek met Nico Baken

Het is een woensdagmiddag. Vandaag ben ik met Marco van Gelder weer in Den Haag. We gaan in gesprek met Nico Baken. Hij is senior strateeg bij KPN en hoogleraar. Op het moment dat we hem spreken, zit hij in de mogelijke overgang van hoogleraarschap bij de TU in Delft, naar de TU in Eindhoven; een tijd van gedoe, en daar houdt Nico niet zo van, want hij wil vooral bezig zijn met denken. Vóór-denken, zoals hij dat noemt. Ik zal dat later uitleggen. Het wordt een bijzonder gesprek over de grote vragen van nu. Een filosofische insteek, maar met praktische vertaling naar wat dit voor de mens en maatschappij betekent. Een uur vol wijsheid, wat nog dagen nazoemt in mijn hoofd en wat geleid heeft tot dit artikel.

Zijn verhaal is positief. Vol hoop. Hij wil de mensen laten zien dat je niet hoeft te ‘overleven’. Er zijn immers voldoende kansen voor ‘Het Goede Leven’. En daarin volgt hij het pad van Aristoteles. De Filosoof. Marco vraagt Nico naar zijn ‘main message’. Daar hoeft hij niet lang over na te denken. Resoluut: “Er is geen schaarste maar overvloed”. Wat me opvalt in deze serie gesprekken is dat elke verkenner zijn boodschap kracht bijzet. Blijkbaar is dat nodig. Kracht die ik vandaag in de toonzetting van Nico weer terugzie.

Hij heeft het over de Hoorn des Overvloeds, de cornucopia (cornu=hoorn; copia=voorraad). Terwijl de wereld zich druk maakt om crisis is hij heel stellig. Er is genoeg voor iedereen! Hij deelt met ons wat er in zijn ogen nodig is ernaar te gaan handelen.  In het gesprek maakt hij gebruik van  metaforen en voorbeelden uit de mythologie, die helpen om te begrijpen wat hij over wil brengen.

Untitled design (1)

“We zitten in een fase waarin de focus hoort te liggen op ‘heel’ worden. Een revival van ‘Het Goede Leven’. Hij legt dit uit aan de hand van de drie Jungiaanse fases. De eerste fase is de fase waarin we ons ‘in het paradijs bevinden’. Als mens zijn we ‘kind’, onbewust gelukkig en ‘heel’ (homo symbolicus). Deze fase eindigt als we onszelf wegjagen uit het paradijs. En zo komen we in de tweede fase via pubertijd naar de adolescentie. Een tijd van bewust ongelukkig en ‘onheel’ zijn. Een transitiefase die gevolgd wordt door de derde fase die staat voor rijping, helen, één worden met jezelf en je omgeving. Bewust gelukkig en ‘heel’ zijn. Langzaamaan, legt Nico uit,  proberen we die derde fase te bereiken en weer ‘heel’ te worden.” Hij illustreert dit aan de hand van het verhaal van Parcival.


Parcival en de Gewonde Visserkoning
In de Graallegenden moet Parcival het ouderlijk huis verlaten en op zoek gaan naar de Graal. Het doel van de zoektocht is niet de schat maar de ontwikkeling tijdens het onderweg zijn. Zonder doel… geen beweging. Gaandeweg overwint Parcival hindernissen; ontdekt zijn eigen mogelijkheden en arriveert bij de gewonde Visserkoning, die hem de Graal toont. Bij zijn bezoek laat hij zich verblinden door de rijkdom en luxe En hij verzuimt de essentiële vraag te stellen: “Waaraan lijdt u?” Hij heeft immers nog niet geleerd om te luisteren met zijn hart en zijn mededogen te tonen. Parcival wordt verbannen uit het paleis en leidt een moeizaam leven, maar ouder en wijzer, gaat hij zien wat er nodig is. Zo komt hij later weer een keer bij het paleis. En dit keer laat hij zich niet verblinden door de weldaad, maar heeft hij aandacht voor de koning. Dat is het begin van de heling van het land. Een symbolisch verhaal, waarin Parcival het symbool is van de nog onbewuste mens die aan het begin van een nieuw pad op zijn levensweg staat.


Er zijn vier dingen aan de hand, aldus Nico:

  1. De behoefte aan een Nieuw Verhaal
  2. We zijn nagenoeg blind en doof
  3. Het ontbreken van “The right cutlery”
  4. We houden liever vast aan het oude, dan te kiezen voor Het Nieuwe (Verhaal)


1. Het Nieuwe Verhaal
In het Nieuwe Verhaal zien we de overvloed. Dat verhaal schrijft iemand niet zomaar. Dat ontstaat; we maken het met elkaar. Maar om dat verhaal te maken, moeten we het oude loslaten. “We zitten vast in de armen van Chronos. De wereld van KPI’s, meetbare zaken, het zuiver Newtoniaans denken en de kloktijd. Een wereld die draait om dingen.” Ik moet – terwijl ik dit schrijf – denken aan het boek Stuffocation van James Wallman; wat gaat over de verstikkende werking van onze drang naar spullen. Het waanidee dat ‘stuff’ ons gelukkig maakt. Als je daarop gefocust blijft, komt de wereld nergens. Negatief gezien, is de hoop dan snel vervlogen. En daarmee het Nieuwe Verhaal; wat niet draait om dingen, maar om waarde en de existentiële tijd, die staat tegenover de kloktijd. Een verhaal op een ander, hoger aggregatieniveau.

2. We zijn nagenoeg blind en doof
“Dat is wel een probleem, want we zien niet wat binnen handbereik ligt. De oplossing ligt gewoon voor ons.”  Om dat te illustreren, vertelt Nico over een eindeloos grote tafel, waar wij, als bewoners van deze wereld, allemaal een plek aan hebben. Midden op de tafel zien we onze oceanen, waarin de ‘hoornen des overvloeds’ drijven, met alles wat de mens nodig heeft: energie, water, eten, gezondheid, onderwijs, transport, bandbreedte…. Alles. Het ligt voor het grijpen, maar je moet het willen zien. De overvloed. “We laten ons belemmeren door voorgeprogrammeerde ideeën. Als we dat durven loslaten, zien we pas wat er echt is. Wat er kan zijn. Als je op zo’n manier gaat kijken en luisteren dan ontdek je hoe gepuzzeld kan worden om vraag en aanbod op elkaar te passen. Om zo nieuwe mogelijkheden te verbeelden en te creëren.” Hij geeft het voorbeeld van een flat.


Vraag en aanbod op elkaar passen
Op de begane grond woont een bejaarde dame. Op de 1e verdieping woont een studente die in haar vrije tijd taxichauffeuse is, en op de 2e verdieping een stel (tweeverdieners). Nu moet de bejaarde vrouw naar de dokter, maar heeft geen vervoer. De studente heeft tijd, maar geen auto. De man en vrouw hebben een auto voor de deur staan, maar geen tijd. Door deze drie situaties aan elkaar te koppelen, kan de student de bejaarde vrouw wegbrengen met de auto van de bovenburen. Opgelost! Zonder verdere hulp van buiten.

Het gaat erom dat we met elkaar dit soort puzzels gaan maken door vraag en aanbod op een slimme manier bij elkaar te brengen. Dan moet je niet te dicht op de situatie zitten, maar er van een afstandje naar kijken om alle mogelijkheden te overzien. “Je ziet het pas, als je het door hebt” zegt hij iets later in het gesprek.


3. The right cutlery
In dit Nieuwe Verhaal – ons verhaal –  hebben we andere kwaliteiten nodig. We hebben geleerd om alles hard te maken; rationeel te zijn. We denken en acteren op basis van kosten en opbrengsten. Nico verontwaardigd: “We drukken de waarde van een mens uit in geld. Zo staat vast wat bijvoorbeeld een 83-jarige man mag kosten. En op basis daarvan maken we beslissingen of iemand behandeld wordt of niet. Dat we dat al durven te suggereren is ongelofelijk en mensonwaardig, de mens is gereduceerd tot een ding”.

Maar wat als we dat eens anders doen; gaan denken en acteren vanuit waarde.  Het failliet van de business case is nabij. In deze andere manier van benaderen draait het om waarde. Zo gaan we dus van business case naar value case, van het kille doel naar het proces en leven we het leven. “Dankzij een andere manier van denken die we – mooi genoeg – aantreffen bij kinderen, maar wat we stelselmatig wegslopen. Als we fantasie nu eens niet kapot maken….” En zo ziet Nico bij de jonge generatie werknemers al een andere mindset.  “Zij laten een ander geluid horen.” Jongen mensen zoals Boyan Slat, die iets doen vanuit een heel andere drive dan geld verdienen. Mensen met passie, de Homo Symbolicus.


Homo Economicus en Homo Symbolicus
Aan de ene kant is er het rechtlijnige vooruitgangsdenken: mensen zijn rationele wezens die de juiste beslissingen nemen uit welbegrepen eigenbelang – de homo economicus.
Aan de andere kant is er een veel gecompliceerder beeld van de mens, een wezen voor wie emotie en identiteit voorop staan en materiële belangen opgeofferd kunnen worden aan prestige en symboliek – de homo symbolicus.


4. Vast aan ‘vandaag’
Een ander ding is tijd. “Onze makke, is dat we het druk hebben. Druk, druk, druk. Om het Nieuwe Verhaal te vinden, moeten we ‘kwalitijt’ nemen voor onszelf en voor elkaar. Er is reflectie en observatie nodig. Ruimte creëren om vóór te denken, in plaats van na-denken. Samen zijn we aan het ontdekken. Van de wereld van nu – die draait om geld en dingen – naar een wereld van morgen, die draait om waarde en zingeving.”

Vanuit deze filosofie wil Nico ook terug naar arbeid. In mijn eigen perceptie is arbeid hard, fysiek werk. Meer gerelateerd aan fabriekswerk, dan aan mijn werk als adviseur. Maar ga je terug naar de werkelijke betekenis, dan is de lading van arbeid inderdaad veel mooier. Arbeid komt van laborare (dingen in waarde zetten, cultiveren). Terwijl werk juist een heel platte betekenis heeft, namelijk dingen in werking zetten. Kijken we naar waarde, dan gaan we met elkaar dus ook weer naar Arbeid. Vanuit die betekenis snap ik ook goed de kreet op menig boerderij “Arbeid Adelt”.


Overvloed; het is er. Echt!
“We gaan een tijd van overvloed tegemoet, tenminste als we het willen zien en je ziet het pas als je het doorhebt! Gewoon ons gezond verstand gebruiken. Denk eens aan energie. Het is zo dat de zon ons, continu 175.000 Terawatt levert; dat doet de zon al meer dan vier miljard jaar en blijft het de komende vier miljard jaar ook doen. Hoeveel heeft de mens daarvan nodig? Amper 10 Terawatt! In september zijn energiecontracten afgesloten (in Dubai en Chili) voor kilowatt prijzen ruim onder de vier cent. Zie het toch … energie kan en gaat gratis worden! Weg met de schaarste-modellen en in dit geval fossiele brandstoffen. ‘Ja maar wie gaat dan ons dividend betalen’ riep een Shell aandeelhouder. Dit is geen Kafkaësk grapje, maar dit jaar echt voorgevallen. Ik hoor nu al weer iemand anders roepen:  ‘Tja maar andere belangrijke zaken zijn toch schaars op onze planeet, bijvoorbeeld zuiver drinkwater, toch?’ Hallo, twee derde van onze planeet is bedekt met oceanen. ‘Ja maar dat is zout water!’. Nou dan maken we het toch zoet? ‘Ja, maar dat kost heel veel energie hoor …!’ Zie jij het nu?!”


Pneuma
Een belangrijk woord in Nico’s visie. We kennen allemaal de 3 P’s. People, Planet, Profit. Nico voegt daar een vierde P aan toe: Pneuma (zingeving, Sinnbildung). Stilstaan en discussie hebben over “Waar doen we het voor?”, “Waarom ben ik op aarde?” Zingeving toevoegen in onze focus; een randvoorwaarde voor Het Goede Leven.

It’s our call
“We zijn er pas 2,5 miljoen jaar. Dat is eigenlijk niks. De wereld is nog lang niet klaar, maar we moeten met elkaar wel stappen zetten. De overvloed gaan zien en samen de juiste stappen zetten. Het Nieuwe Verhaal maken, werken aan ons gereedschap, onze ogen openen en tijd maken voor morgen. Om vanuit het Nieuwe Verhaal een balans te vinden in verbeelding, rede en intuïtie. De weg naar ‘Het Goede Leven’. ” En precies daarom introduceerde Nico in 2014 het Manifest Nico Baken.


De oplossing voor de crisis kost niks
In het manifest schetst Nico hoe verschillende sectoren kunnen samenwerken om problemen van individuele burgers op te lossen en laat zien hoe je dat kunt betalen en hoe dat tegelijk een enorme impuls voor de Nederlandse economie kan betekenen. Om met elkaar (samen) te zorgen voor Het Goede Leven.
Het manifest werd door meer dan 100 mensen ondertekend, waaronder Herman Wijffels, Jim Stolze (TedAmsterdam), Jan Mengelers (ex ceo TNO en nu voorzitter College van Bestuur TU/e), Marlies Veldhuijzen-van Zanten (staatsecretaris VWS). De waarde van het Manifest is een gezamenlijk geluid te laten horen en dat te laten groeien. Een beweging start met een steentje in het water. “We gaan van passieve patiënt (het overkomt ons) naar actieve mensen (we doen er iets aan). We hebben onze dagelijks leven uit handen gegeven en nu is het tijd om dingen terug te nemen.”


Een toekomst in de cloud
Tot slot geeft Nico in het gesprek ook een doorkijkje naar de toekomst. Een toekomst waarin de cloud een wezenlijke rol speelt. We kennen al de i-cloud. Informatie die je dankzij de cloud overal en altijd tot je beschikking hebt. De volgende stap is de e-cloud. Waarbij we energie (e) uit de cloud kunnen putten of er naartoe uploaden. Daar zijn we al heel dichtbij. En tot slot de m-cloud. Waarbij ‘m’ staat voor materie. Een cloud van materie. “Stel, je wilt een lekker Brand biertje drinken. Daar hoort natuurlijk een goed glas bij, maar dat heb je niet bij de hand. Via de m-cloud is dat straks gewoon mogelijk. Altijd en overal toegang tot spullen. Het lijkt tovenarij, maar 3D-printing is een voorloper op deze m-cloud. Het gaat gewoon gebeuren”, aldus Nico.

De zin waar het gesprek mee eindigt, is heel treffend en past ook bij de bescheidenheid en zoekende geest van Nico. “Er zijn nog veel vragen”. En zo is het, maar er is ook veel wijsheid, hoop en inzichten om verder op door te gaan! Maar alles begint met het stellen van vragen.

Een gesprek met Nico is elke keer weer goed voor een flinke dosis denkstof. Zijn gedachtegang staat nooit stil, gaat voortdurend een stap verder. En daarin is het mooi hoe hij zijn visie illustreert aan de hand van wat hij om zich heen ziet gebeuren. Op advies van Nico heb ik de CD reeks met college’s van Paul van Tongeren over Aristoteles gekocht en met veel plezier en aandacht afgeluisterd. Een tip voor eenieder die meer wil begrijpen van Het Goede Leven en het gedachtengoed van deze grote denker. Het is een voorrecht om met Nico te spreken, van hem te leren en hem ook te helpen om zijn boodschap verder uit te dragen. Omdat het zo’n belangrijke en tegelijkertijd hoopvolle boodschap is.

De laatste keer dat ik hem sprak, vertelde hij over de uitgestrektheid van onze geest; het Echte Leven, waarin we een verbinding leggen van verleden naar de toekomst. En deed hij een appel op het vermogen om nú te genieten en dat nu vast te houden en te koesteren. Want dat is waar het om draait!

 

SaveSave

Elke massa begint met een kleine beweging

Ik wil de generatie na mij niet met de shit opzadelen

Verkenner gesprek met Sanderine van Odijk

Vandaag ben ik op pad met Marco in Amsterdam. Op advies vIMG_5688an Erik Veldhoen gaan we in gesprek met Sanderine van Odijk van Metabolic. We hebben afgesproken op de Ceuvel. Ik ben hier al een paar keer geweest dus weet ik wat ik kan verwachten. Marco komt hier voor het eerst en kijkt zijn ogen uit; als een vis in het water. De Ceuvel is een wonderlijke plek. En op zo’n mooie dag als vandaag is het helemaal een traktatie. Alles is open, veel mensen bezig, met elkaar in gesprek, dingen maken. En dan natuurlijk de boten. Woonboten, die op het land zijn getrokken en nu dienst doen als bedrijfsruimte.

We zitten buiten, bij Café de Ceuvel. Sanderine (29) is adviseur en manager bij Metabolic, een advies- en ingenieursbureau op het gebied van systeem innovatie en duurzaamheid. De missie van Metabolic is ‘to transition the global economy towards a fundamentally sustainable state.’ Ze valt met de deur in huis. ‘Ik wil mensen inspireren door anders te kijken naar een probleem.’


The Oasis Game; make change happen
In een paar dagen tijd een wijk transformeren; zonder financiële middelen? Sociaal ondernemer Edgard Gouveia van het Elos Instistute laat zien dat het kan met de Oasis Game. Hij noemt het ‘a serious game’. Niet door het veranderen van de hele wereld op je schouders te nemen, maar klein en lokaal aan de slag te gaan. Het uitgangspunt is de vraag van een community en niet wat jij wilt geven. Studenten gaan in de Oasis game met communities in Brazilie aan de slag. Laten zien waar je met een gezamenlijke droom toe in staat bent. Samen iets realiseren. En door dat te doen, geef je mee welke mogelijkheden de community in zich hee. “We can stir this water and make people move”.


‘Ik ben van de generatie die verandering kan en moet brengen om de generatie hierna niet met de shit op te zadelen. Dat geeft een gevoel van urgentie.” Ze studeerde Milieuwetenschappen vanuit de overtuiging dat we anders met de wereld moeten omgaan. Geïnspireerd – of geprikkeld – door mensen als Al Gore en Marjan Minnesma. ‘Na mijn studie ben ik naar Afrika gegaan; aan de slag met duurzame energie voor kleine dorpen zonder stroom. Daarna ben ik bij Waternet gaan werken en bezig met de vraag “Hoe kan de stad verduurzamen?”. Een systeem vraagstuk, want het systeem zit vast.

Toen ontmoette ik Eva Gladek, de founder van Metabolic. In mijn rol bij Waternet voelde ik onmacht, want ik kon het systeem niet veranderen. Vanuit die 11e verdieping hadden we een mooi uitzicht en een mooie missie; we deden dingen die doelmatig waren, maar op lange termijn niet duurzaam. Op kantoor werd eindeloos gepraat, maar het ontbrak aan lef. Durven doen. Bijvoorbeeld met decentrale sanitatie. En zo kwam ik dus hier terecht om iets gewoon te ‘doen’ en echt iets betekenen. Systemen doorbreken, door klein te beginnen.’ Bij Metabolic kon Sanderine meteen werk maken van de Ceuvel. ‘In 2012 is het project van start gegaan en twee jaar later werd de Ceuvel geopend. Dit jaar vieren we het tweejarig bestaan. Het doel hier is om te laten zien dat het anders kan, met gesloten kringlopen.’


De Ceuvel
Een officiële broedplaats in Amsterdam. Hier mogen startende ondernemers zich vestigen en krijgen voor een periode van 10 jaar de ruimte om te groeien. De Ceuvel is meer dan dat, want het is het eerste experiment in Nederland vanuit een circulaire filosofie. Een gesloten kringloop met de ambitie om de zeer vervuilde grond, waar de Ceuvel op gebouwd is, in 10 jaar te zuiveren en schoner achter te laten.


Klein beginnen en dan groter maken
De relatie die Sanderine heeft met Waternet is nog heel waardevol. ‘Vanuit Metabolic kunnen we onderzoek doen en experimenteren in een veilige omgeving en dan groter doorpakken met partijen zoals Waternet. Dat zien we nu ook gebeuren, vanuit het ‘ experiment’ de Ceuvel. Voor de ontwikkeling van deze buurt, hebben stakeholders een manifest ondertekend voor een circulair Buiksloterham.  Met deze bottom-up benadering, kom je tot andere resultaten dan de traditionele aanpak binnen een gemeente. ‘

Nederland op de kaart
Regelmatig mag Sanderine het verhaal van de Ceuvel delen met mensen uit het buitenland. Belangrijke dames en heren komen op hoge hakken en in keurige pakken vol verwondering op bezoek bij dit levende experiment. Want de Ceuvel blijft in beweging. Zo is er nu een waterzuiveringsinstallatie ontwikkeld en gaat het Café binnenkort van start om energie te generen met een biogasboot, waarbij het etensafval als brandstof wordt gebuikt. Een mooi voorbeeld van Nederland als circulaire hotspot.  En zo zijn er meer, waarmee Nederland zichzelf echt internationaal op de kaart zet.Versie 2
Greenwashing
Duurzaam is ‘in’. Het heeft een marketingwaarde; het verkoopt. Dat merkt Sanderine ook. “Alleen voor die marketingwaarde doen we niet mee.” Het moet echt duurzaam zijn, niet duurzaam lijken.  Daar ligt ook een belangrijke rol voor de overheid. “Die  dwingt veel te weinig af en zou veel hogere eisen moeten stellen. Want met regelgeving kun je heel goed sturen.”

Papiermolen
Iets anders; de papiermolen. Nadrukkelijk niet haar ding. Sanderine heeft het over ‘papier zwart maken’. Mooi gezegd. Letterlijk letters op papier zetten. Ofwel rapporten maken die in een la verdwijnen. Grappig. Erik Veldoen had het er ook al over en noemde het ‘de stukjesfabriek’. Echt zonde van de tijd en moeite. Want het dient geen enkel doel, behalve een gevulde la. Sanderine heeft een andere drive: ’dat er iets mee gebeurt.’. She’s changing the game!

Onder grootvaders vleugels
Veel baat heeft Sanderine bij goede relaties in het stakeholder landschap. Om snel op hoog niveau te kunnen schakelen en support te krijgen. Sanderine noemt het ‘onder de vleugels van grootvader’. Een mooie metafoor; wel op afstand maar oprechte ondersteuning.

Lef om te investeren in de toekomst
Metabolic groeit. Ze doen veel advies werk. Maar de echte waarde zit niet in het advies, het gaat om het doen. Nieuwe technologie ontwikkelen, verbeteren en groot maken, via spin-offs. “Op dit moment hebben we 1 spin-off, Spectral Utilities. We willen naar 5 tot 10 bedrijven toe, met Metabolic als moederschip. Met voelsprieten voor wat er nodig is, voor de ontwikkeling van kennis en als motor voor nieuwe activiteiten. Gedreven vanuit impact.” De vraag is hoe je dit businessmodel financieel kloppend krijgt, zodat je een echte duurzame motor kan zijn voor maatschappelijke innovatie. Een goed bedrijfseconomisch model, om impact te genereren, met een schaalbare aanpak. ‘Daar geloof ik in.’

‘We zouden gebaat zijn bij toegang tot meer kapitaal. Dat is echt durfkapitaal en dus lastig. De gewone manier van investeren staat vooruitgang in de weg. Alles is gericht op snel resultaat. We geloven in wat we doen, maar om iets te bereiken moet je kunnen experimenteren. Dat vereist dat er geld is, zonder garanties. Cijfers en resultaten zijn belangrijk, maar je moeten iets de basis zijn waarop je stuurt. In die zin vergt vernieuwing echt een andere aanpak.

Een mooi gesprek. Ondanks de complexiteit en de impact van het werk waar Sanderine mee bezig is, voelt het ‘licht’. Dat is denk ik ook haar kracht. Op een oprechte en open manier verandering in gang zetten. Door te doen. Zelf de handen uit de mouwen te steken. Experimenteren en fouten durven maken. Hier zit de nieuwe generatie aan tafel. Vol ambitie en in plaats van in een kantoor met een mooi uitzicht en een prima salaris ervoor te kiezen om het heft in handen te nemen. Het lef om echt beweging te brengen. Mooi Sanderine!