A story I will only tell once

A story I will only tell once

Note: It’s best to listen to this story. Click here for the audiofile

On my 11th birthday my mum and dad gave me an Animal Encyclopedia. On one of first pages in the book there was a picture of an Ape-Eagle. The fierceness in its’ eyes. And imagine the wideness of its’ wings when it flies. From the first day, I saw that picture, it has been my favorite animal. This bird.

Years later, I was spending some time in London, for my apprenticeship. I worked as a receptionist in a hotel. And I had a boyfriend. Jonathan. Tall, long hair, somewhat rebellious, free as a bird, and I wished I could be like that too. One day he showed up at the reception desk with a big smile on his face. Holding a fancy little box. He lifted the cover of the box and showed me what was inside. A beautiful cake for his mum, with on top a lovely image of a robin. Don’t you just love Robins? It’s my other favorite bird. Completely different, but lovely all the same.

A Robin or an Eagle. They’re meant to fly. A bird is not a bird if it can’t fly.

Now, I would like to welcome you to my birdcage.

I am a communications professional. Communication is my instrument. And I apply it to engage my audience in change, by giving them the wings to fly.

I got my first proper job in communications in 1997, as a communications executive for the telecommunications company Telfort. I was the fifth person on the team. And we did everything that had to be done, in a fast growing — start-up like company. The first product brochure, the first employee magazine, the first TV commercial. It was a great time.

In the summer of 1998 my first daughter was born. A year later my second daughter completed our little happy family.

I am an ambitious person. But having kids meant a significant shift in my ambitions. I realized that I couldn’t have both: a career and a great family life, so I consciously put my professional ambitions on hold and put all efforts on being a great mum. Nice treats for birthdays at school, great extra-curricular activities for the kids, music lessons, reading books with them, helping them with school work, and great — memorable- birthday parties. A bird in a cage. Doing what I think is expected of me.

My boyfriend — later to become my husband — had an international sales job. Travelling a lot, so the care of the kids came done on me. A responsibility that I felt, and accepted.

At Telfort — despite holding back on my ambitions, things went well. I developed into a management position, also worked in various other communication disciplines, but realized that employee communications — engaging people in change — really is my thing and I was recognized for my expertise in this area.

In 2007 I made my job redundant, and decided to start working as an independent consultant. Giving wings to my ambitions, finally. Getting out there in the world and share my expertise. I felt I was up for the challenge and confident I could make this work.

My company is called EmpoweringPeople, and that is what I truly believe in. In order to get people on board of change, it’s important to empower them. Touch people, to make things happen. A positioning that works well and has provided me with great opportunities, and well-known companies to be my core customers.

That was 10 years ago. Looking back these years have given me great challenges and very rewarding work. But considering the future, I am not quite flying the course I want.

Times are changing. But even more, I am changing. Let’s shake up this cage.

Time to shine some light on my personal life. You see, personal and professional should go hand in hand, I know now. I have experienced that if they don’t you’ll eventually have to make a change

I really love to be in control. I am the person who organizes stuff, who makes sure things get done, and that quality is high. I am a perfectionist. As a student my fellow students would wonder, where I found the time. I seemed to have more hours in a day than anyone else.

Great…. but also my friends knew, that at some point, lights would fade. Every now and then I needed to step back, retreat in my student dorm for a day or two. Be alone, play music, paint, write or sing. It was like a dark hole that I tumbled into and needed to be in, just to be me, feel me, and once I’d fueled up, I would be ready to be the ‘public’ me again.

But having kids changed this. There was no time to retreat, I just had to keep going on. And so I did. Until at some point, I broke. Slowly but surely all the energy was going out of me. Until there was none. I seemed to have lost connection with my emotions. Numb. Not being able to feel. Burn out, the doctor said. A colleague described it more accurately: Like a dead bird. It was hard work getting back, step by step toning down the perfectionism. Ready to be able to be part of life and do my share.

I already mentioned the caretaking of the kids, with my boyfriend away from home a lot due to his job. So, I found a way to do both. Be a bit of myself, and take care of everything else. But as with all other things I managed it.

Not so much changed after all. Still a crippled bird, busy in my seemingly perfect cage.

My strive for perfections also meant that I wanted to have the perfect marriage. Although not in the logical order, most people get married before they get kids. We took a different approach. First kids, then primary school, and then — 18 years after we got together — a proper wedding, in a lovely little church, with a white dress, and the cutest flower girls, lovely guests, great food, plenty — plenty of wine and enchanting music.

My daughters were teens at that time, 15 and 16 years old. A time when they start pushing back. Anyone who has teenagers knows that these are not the greatest of times. A time of struggles, with my girls seemingly ignorant of the people that love them the most. Being the perfect mum, I wanted to help them through this challenging period in the perfect way: make sure they do the right thing, prevent them from making the wrong choices and make sure they do good at school. But it didn’t work that way. My eldest daughter got a depression at the age of 13 .

Despite all the help I got for her, therapy, doctors, medicine, it didn’t get any better. I got worse. Nothing seemed to help. And I was desperate. Lost.

Furthermore my other daughter started kicking back. Poor results at school, smoking joints, being rude to teachers and unhappy about how life was treating her. So I got her a therapist too. But all the therapists in the world would not be able to give them what they needed most.

I had been doing all I could. But I had nog been being all I should.

Showing them that I was driven by other people’s expectations, instead of staying true to me. Letting life by ruled by the cage that I had put myself in.

Times are changing, I am changing.

On the 23rd of August 2013 I got married. It was the happiest day of my life. Two years later, On the 23rd of August 2015, I told my husband that I wanted a divorce.

There was no one to blame, but me. The marriage was a symptom, part of the cage that I had built for myself, providing some kind of safe zone, protecting me from the hazards from outside, preventing me from being vulnerable. But my girls made me think:

How can I expect them to be confident and believe in themselves, if I am giving them such a poor example.

How can I be meaningful, if I don’t acknowledge what is meaningful to me?

How can I see and feel what is out there, if I choose to be a spectator of life instead of being part of it?

How can I live, if I stay in my cage?

Times are changing, I am changing

So, I had to open the cage, get out there, spread my wings and start to fly.

To be honest, it’s hasn’t been an easy ride. It’s tough, because I know the comfort of my cage. But instead of treating it like work, as I had done in the past, I now let things flow, check how they feel and what they mean to me. Take time to feel how I feel.

And for the first time, I can feel the space I am in. Breath. Realize that nothing is impossible.

Being me. Being meaningful. Fly and make things happen.

And as I told you, I am only telling this story once. Now it’s been told, the cage is gone and there is no way back. Whether the bird is an Eagle or a Robin, or one of my daughters, or a corporate organization or a story, or whether it’s me. It’s meant to fly….

Anders denken, anders doen

Anders denken, anders doen

Verkenner gesprek met Robert Schenk: “We moeten niet alleen leren om agile te werken, maar ook om empirisch te denken”

Een jaar na het eerste Verkenner gesprek zitten Marco van Gelder en ik op dezelfde plek in Den Haag; aan dezelfde tafel met een nieuwe Verkenner. Robert Schenk is projectmanager en adviseur binnen Service van Business Operations. Er volgt een persoonlijk gesprek over filosofie, gamification en de kracht van de wil.

Het is een gure dag. En toch schijnt af en toe de zon door de gordijnen naar binnen.  Zijn verhaal begint bij zijn opleiding. Hij startte met theologie. Als een jongen ‘uit de provincie’ kreeg hij het advies om de stad op te zoeken. En zo belandde hij in Amsterdam. “Dit was een manier om de keuze waar ik me echt op wilde richten, uit te stellen. Ik wilde van ‘al die dingen’ iets weten; dat zou ik iedereen ook gunnen”. Maar hij was een vreemde eend in de bijt. Hij wilde het geloof niet praktiseren, in tegenstelling tot zijn medestudenten.  En dat leidde al snel tot een overstap naar wijsbegeerte; ook in Amsterdam.
IMG_1667 (1)In die tijd begon hij ook te werken bij het Mirjamhuis in Amsterdam. Een opvanghuis voor meestal verslaafde straatprostituees gerund door nonnen. Dat had impact op de keuzes die hij maakte met zijn studie. “Ik realiseerde me, dat als ik iets wilde met mijn studie, ik me dan niet moest toeleggen op een hoofdvak, maar op een onderwerp. Ik ging op zoek naar bouwstenen voor een filosofische benadering van het begrip “ verslaving” . Het was de eerste keer dat ik er heel goed in slaagde om iets wat ik zelf wilde, te doen op de manier waarop ik zelf wilde..” En zo gingen zijn werk en zijn studie hand in hand. Hij volgde naast filosofische hoofdvakken, vakken zoals psychiatrie, klinische psychologie en algemene neurowetenschappen

Afslag naar het bedrijfsleven
Eind jaren 90 werd het nonnenproject geïncorporeerd in de aanpak van de gemeente. Dat betekende voor Robert het einde van zijn rol. Een logisch moment om stil te staan bij de vraag ‘Hoe nu verder?’. Na zijn ervaring met politiek, gemeentes en instellingen wilde hij echt iets anders. “Het was de tijd van het ‘Millenium- gebeuren’ en met mijn beta-achtergrond kon ik eenvoudig overstappen naar de IT in het bedrijfsleven. Ik volgde een klasje bij het arbeidsbureau en vond een baan in de automatisering van de sociale zekerheid.”

Zoals gebruikelijk vraagt Marco ook nu naar zijn ‘main message’. Het antwoord is niet in twee zinnen te vatten. Via kennis van de werking van het brein en artificiële intelligentie komen we bij de filosofie en gamification. Een opbouwend verhaal om de waarde te zien van ‘ervaring’ als het gaat om verandering van gedrag wilt.

Over inhibitie en synapsen
Robert begint: “De kennis over de werking van ons zenuwstelsel, kunnen we toepassen op andere netwerken. Of het nu gaat om sociale of technische netwerken.” In de werking van onze hersenen vallen twee dingen op. Een beetje taaie kost, maar Robert legt uit: ”

    Inhibitie op inhibitie

Ons brein start als een netwerk in ruste. Zodra we het gaan gebruiken (vanaf het moment dat we geboren worden) vormt zich een patroon (paadjes in ons brein). Dat is efficient, want dat patroon helpt ons om niet steeds een nieuw paadje te hoeven maken. Een inhibitie is een belemmering in die paadjes. Als je niet meer verder kan. Dan moet er een nieuwe inhibitie komen om die belemmering op te heffen. Dat is niet eenvoudig, want de gebaande paadjes hebben altijd de voorkeur, maar het is niet onmogelijk.


Een synaps is waar de overdracht van een prikkel in de hersenen plaatsvindt. Het laatste schakeltje. Een belangrijk kenmerk van een synaps is dat het een geheugenfunctie heeft. Een prikkel heeft een drempelwaarde. Daardoor is een prikkel in principe 0 of 1 net als in onze digitale wereld. De synaps voegt daaraan een geheugenelement toe. Op die manier kan het moment van overdracht ook tussenwaarden aannemen. Hoe vaker een prikkel plaatsvindt, hoe minder gevoelig de synaps voor die prikkel wordt. Een bekend voorbeeld: Hoe vaker je morfine gebruikt, hoe meer morfine je nodig hebt voor hetzelfde resultaat, omdat de synaps minder gevoelig is geworden voor deze prikkel.

Deze inzichten kunnen we ook gebruiken in relatie tot ons werk, om slimmer & beter te werken. Zoals gezegd is het patroon dat we in onze hersenen vormen heel efficiënt, maar het is ook belemmerend; het bevordert de ‘gewoonte’ en is beperkend voor vernieuwing.  De synapsen in ons brein zijn veel slimmer dan onze oorzaak-gevolg manier van denken. Het is niet zo dat A leidt tot B en dan C etc. Onze hersenen werken volgens een ander principe, met oneindig veel mogelijkheden. In plaats van alleen te kijken naar ‘voor & na’, moeten we veel meer gebruik maken van informatie over ‘tussenstanden”. Tegenwoordig is er zo’n enorme hoeveelheid aan data. Als we ons hier bewust van worden, dan kunnen we er ook iets mee doen.”

Anders naar dingen kijken
“In mijn werk binnen de IT stoorde ik me aan de manier waarop we met grote IT-projecten omgingen. We implementeerden nieuwe systemen. En elke paar jaar was er wel weer een nieuw systeem waar we een project voor startten, nog voordat het vorige project met succes en volledig is afgerond. Via keurige processen, volgens ITIL en de geldende standaarden, aan de hand van best practices, deden we steeds hetzelfde en met dezelfde mensen, hetzelfde resultaat. En toch leek het niet te lukken. Met de grote vraag Waar zit dat dan in?”

“Ik heb toen gekeken naar hoe we werken in het licht van Plato en Aristoteles; rationalisme versus empirisme. Onze manier van denken binnen de IT is Platonisch. Door anders naar dingen te kijken, ga je het anders zien en kunnen er ook andere resultaten komen. Dat heb ik in mijn werkomgeving gedeeld. Het gaf inzicht maar het leidde niet tot een revolutie,” vertelt hij een beetje teleurgesteld.

Plato versus Aristoteles; Rationalisme versus Empirisme; Stability versus Agility.
Plato is een van de grote denkers in de filosofie. In zijn ideeënleer is kennis van de werkelijkheid een weerspiegeling van een perfecte wereld. Dat is ook waar ons streven op gericht moet zijn. Die perfecte wereld komt voor uit de ‘rede’, de ratio. In het rationalisme is de ratio de belangrijkste of enige bron van kennis. Trekken we dat door naar vandaag, dan zien we dat we hier onze stabiliteit aan ontlenen. Vanuit de ratio hebben we controle, voorspelbaarheid en daarmee stabiliteit.

Aristoteles ziet dingen anders. Kennis is niet iets waarmee je geboren wordt, zoals bij Plato maar komt voort uit waarneming en ervaring. Hij heeft het over de zogenaamde ‘tabula rasa’, het onbeschreven blad. Wat de werkelijkheid is, dat staat niet vast. Door te experimenteren gaan we die werkelijkheid ontdekken. Dit is een van de essenties binnen de huidige Agility-gedachte; leren door snelle interacties en desnoods veel kleine fouten te maken.

“Toen maakte ik kennis met Agile werken en de ideeën die in het manifest zijn opgetekend, waarin een duidelijke link ligt naar het empirisme. ‘Dat is precies wat ik bedoel!’, dacht ik. En het is eerste keer dat er vanuit het bedrijfsleven een beweging komt om afscheid te nemen van het Platonisme.

Door een agile manier van werken, gaat de slagingskans van IT projecten omhoog. Maar tegelijkertijd is binnen ons besturingsmodel de behoefte aan planning en control overweldigend. Om dat te doorbreken en volop de voordelen van deze werkwijze te benutten, gaat het niet zozeer om agile werken, maar om empirisch denken.”

Net zoals we wetenschappers meenemen in de wetenschapsfilosofie, moeten we scrumteams meenemen in deze manier van denken. In de empirische filosofie.

Twee zijden van de medaille
“Het is niet een kwestie van of-of”, volgens Robert. “Het zijn twee zijden van dezelfde medaille. Ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.” En dan komt het ware gezicht van Robert naar voren. “Laten we het praktisch houden”, zegt hij. “Ons concentreren op de beperkingen die de ene manier van denken heeft, ten opzichte van de andere. We zijn op zoek naar voorspelbaarheid, terwijl niks voorspelbaar is. Het is de kunst om een verband te leggen tussen deze twee werelden. We moeten voorkomen dat we kolen en geiten gaan sparen.”

Robert verwijst naar een rapport van de wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid ‘Hoe mensen keuzes maken’. De overheid doet allerlei pogingen om gedrag te beïnvloeden. Maar hoe effectief zijn die pogingen? Laten mensen zich leiden door hun bewustzijn? Het antwoord is duidelijk. “Nee!”.  Hoe werkt dan de menselijke geest in oordeelsvorming. Welke keuzes maken we en hoe komen we tot die keuzes?”

Je laten verleiden tot ander gedrag
“Het gaat niet om de tegenstelling tussen rationalisme en empirisme, maar over hoe ons verstand, onze geest  werkt.” En dan zie je dat er een andere manier is om gedrag te beïnvloeden. Een spelvorm, om niet vanuit rationaliteit bewustzijn te vergroten, maar vanuit ervaring. In zijn zoektocht naar een oplossing voor het probleem van steeds dezelfde fouten maken; in zijn drang om iets te doen, wat echt invloed heeft op gedrag, komt Robert uit op Gamification. Met een spel bied je een ervaring; het leidt tot een groter bewustzijn en dat leidt weer tot ander gedrag. Je verleidt mensen als het ware, om iets anders te gaan doen. Je helpt mensen met de inhibitie op inhibitie om een nieuw paadje te maken. En je maakt slim gebruik van het lerend vermogen van de synapsen binnen je netwerk.

Om dit idee uit te werken en toepasbaar te maken kijkt hij naar voorbeelden. Hij noemt het prisoners dilemma, de staghunt en het public goods game. Hij ontwikkelde zelf een aanpak en deed een geslaagd experiment binnen de service desk. Want ‘het is belangrijk om het er over te hebben, maar het is nog belangrijker om het te doen’, aldus Robert.

De kracht van de wil
We spreken Robert op een beladen moment. Een paar dagen later gaat hij onder het mes. Na hersteld te zijn – en genezen verklaard – van slokdarmkanker is er nu een nieuwe grote tumor bij zijn bijnier. Een nieuwe periode van onzekerheid. Maar hij is opgelucht en blij met de daadkracht van zijn nieuwe arts. Vrijdag gaat de tumor er uit, en dan is het wachten op het resultaat van het onderzoek van het weefsel. Of het gerelateerd is aan de kanker waar hij dacht van af te zijn, of dat het op zichzelf staat.

“Het kan niet anders, dan dat deze ervaring ervoor zorgt dat ik anders in het leven sta.” Ook hierin klinkt zijn empirisch denken door. “Er zijn geen garanties in het leven. Ik heb me verzoend met het idee dat het leven betrekkelijk is. In deze situatie ben je er zo mee bezig; je verzuipt er in. Er is geen ruimte om te reflecteren. Alles is gericht op overleven en herstellen. Maar ik hoop echt, dat ik er doorheen komt. En als het lukt, dan is dat een bevestiging dat ik iets kan, wat ik nooit gedacht had.” Als Marco vraagt waar hij kracht uit put, dan is hij stellig. “Ik geloof in de kracht van de wil”.

Robert is – anders dan de meeste verkenners die we spraken – nogal bescheiden. Het idee voor dit gesprek ontstond door zijn bevlogen reactie op het vorige verkenner verhaal met Nico Baken. Hij maakte gebruik van de uitnodiging om een ander gesprek met elkaar te hebben. En zo komt hij bij ons op het vizier. Als iemand die een vuur wil aanwakkeren over een andere manier van denken, vanuit zijn persoonlijke overtuiging. Maar net als veel andere verkenners ziet hij weinig waarde in alleen mooie woorden. Het gaat hem om het ‘doen’. Om de praktische mogelijkheden die een andere manier van denken in ons leven en werken van vandaag te benutten.

 Vandaag gaat dit verhaal naar Robert. En ik hoop – en weet stiekem – dat hij geniet van deze gelegenheid om anderen te inspireren en aan te zetten om anders te denken, anders te doen en ruimte te geven voor experimenten. Om met spelvormen te komen tot ander gedrag. En ik kan niet wachten om samen met hem stappen te gaan zetten in gedragsverandering vanuit Gamification.


Anders denken, anders doen

Er is meer dan genoeg! Maar het wordt tijd dat we dat gaan zien.

Verkenner gesprek met Nico Baken

Het is een woensdagmiddag. Vandaag ben ik met Marco van Gelder weer in Den Haag. We gaan in gesprek met Nico Baken. Hij is senior strateeg bij KPN en hoogleraar. Op het moment dat we hem spreken, zit hij in de mogelijke overgang van hoogleraarschap bij de TU in Delft, naar de TU in Eindhoven; een tijd van gedoe, en daar houdt Nico niet zo van, want hij wil vooral bezig zijn met denken. Vóór-denken, zoals hij dat noemt. Ik zal dat later uitleggen. Het wordt een bijzonder gesprek over de grote vragen van nu. Een filosofische insteek, maar met praktische vertaling naar wat dit voor de mens en maatschappij betekent. Een uur vol wijsheid, wat nog dagen nazoemt in mijn hoofd en wat geleid heeft tot dit artikel.

Zijn verhaal is positief. Vol hoop. Hij wil de mensen laten zien dat je niet hoeft te ‘overleven’. Er zijn immers voldoende kansen voor ‘Het Goede Leven’. En daarin volgt hij het pad van Aristoteles. De Filosoof. Marco vraagt Nico naar zijn ‘main message’. Daar hoeft hij niet lang over na te denken. Resoluut: “Er is geen schaarste maar overvloed”. Wat me opvalt in deze serie gesprekken is dat elke verkenner zijn boodschap kracht bijzet. Blijkbaar is dat nodig. Kracht die ik vandaag in de toonzetting van Nico weer terugzie.

Hij heeft het over de Hoorn des Overvloeds, de cornucopia (cornu=hoorn; copia=voorraad). Terwijl de wereld zich druk maakt om crisis is hij heel stellig. Er is genoeg voor iedereen! Hij deelt met ons wat er in zijn ogen nodig is ernaar te gaan handelen.  In het gesprek maakt hij gebruik van  metaforen en voorbeelden uit de mythologie, die helpen om te begrijpen wat hij over wil brengen.

Untitled design (1)

“We zitten in een fase waarin de focus hoort te liggen op ‘heel’ worden. Een revival van ‘Het Goede Leven’. Hij legt dit uit aan de hand van de drie Jungiaanse fases. De eerste fase is de fase waarin we ons ‘in het paradijs bevinden’. Als mens zijn we ‘kind’, onbewust gelukkig en ‘heel’ (homo symbolicus). Deze fase eindigt als we onszelf wegjagen uit het paradijs. En zo komen we in de tweede fase via pubertijd naar de adolescentie. Een tijd van bewust ongelukkig en ‘onheel’ zijn. Een transitiefase die gevolgd wordt door de derde fase die staat voor rijping, helen, één worden met jezelf en je omgeving. Bewust gelukkig en ‘heel’ zijn. Langzaamaan, legt Nico uit,  proberen we die derde fase te bereiken en weer ‘heel’ te worden.” Hij illustreert dit aan de hand van het verhaal van Parcival.

Parcival en de Gewonde Visserkoning
In de Graallegenden moet Parcival het ouderlijk huis verlaten en op zoek gaan naar de Graal. Het doel van de zoektocht is niet de schat maar de ontwikkeling tijdens het onderweg zijn. Zonder doel… geen beweging. Gaandeweg overwint Parcival hindernissen; ontdekt zijn eigen mogelijkheden en arriveert bij de gewonde Visserkoning, die hem de Graal toont. Bij zijn bezoek laat hij zich verblinden door de rijkdom en luxe En hij verzuimt de essentiële vraag te stellen: “Waaraan lijdt u?” Hij heeft immers nog niet geleerd om te luisteren met zijn hart en zijn mededogen te tonen. Parcival wordt verbannen uit het paleis en leidt een moeizaam leven, maar ouder en wijzer, gaat hij zien wat er nodig is. Zo komt hij later weer een keer bij het paleis. En dit keer laat hij zich niet verblinden door de weldaad, maar heeft hij aandacht voor de koning. Dat is het begin van de heling van het land. Een symbolisch verhaal, waarin Parcival het symbool is van de nog onbewuste mens die aan het begin van een nieuw pad op zijn levensweg staat.

Er zijn vier dingen aan de hand, aldus Nico:

  1. De behoefte aan een Nieuw Verhaal
  2. We zijn nagenoeg blind en doof
  3. Het ontbreken van “The right cutlery”
  4. We houden liever vast aan het oude, dan te kiezen voor Het Nieuwe (Verhaal)

1. Het Nieuwe Verhaal
In het Nieuwe Verhaal zien we de overvloed. Dat verhaal schrijft iemand niet zomaar. Dat ontstaat; we maken het met elkaar. Maar om dat verhaal te maken, moeten we het oude loslaten. “We zitten vast in de armen van Chronos. De wereld van KPI’s, meetbare zaken, het zuiver Newtoniaans denken en de kloktijd. Een wereld die draait om dingen.” Ik moet – terwijl ik dit schrijf – denken aan het boek Stuffocation van James Wallman; wat gaat over de verstikkende werking van onze drang naar spullen. Het waanidee dat ‘stuff’ ons gelukkig maakt. Als je daarop gefocust blijft, komt de wereld nergens. Negatief gezien, is de hoop dan snel vervlogen. En daarmee het Nieuwe Verhaal; wat niet draait om dingen, maar om waarde en de existentiële tijd, die staat tegenover de kloktijd. Een verhaal op een ander, hoger aggregatieniveau.

2. We zijn nagenoeg blind en doof
“Dat is wel een probleem, want we zien niet wat binnen handbereik ligt. De oplossing ligt gewoon voor ons.”  Om dat te illustreren, vertelt Nico over een eindeloos grote tafel, waar wij, als bewoners van deze wereld, allemaal een plek aan hebben. Midden op de tafel zien we onze oceanen, waarin de ‘hoornen des overvloeds’ drijven, met alles wat de mens nodig heeft: energie, water, eten, gezondheid, onderwijs, transport, bandbreedte…. Alles. Het ligt voor het grijpen, maar je moet het willen zien. De overvloed. “We laten ons belemmeren door voorgeprogrammeerde ideeën. Als we dat durven loslaten, zien we pas wat er echt is. Wat er kan zijn. Als je op zo’n manier gaat kijken en luisteren dan ontdek je hoe gepuzzeld kan worden om vraag en aanbod op elkaar te passen. Om zo nieuwe mogelijkheden te verbeelden en te creëren.” Hij geeft het voorbeeld van een flat.

Vraag en aanbod op elkaar passen
Op de begane grond woont een bejaarde dame. Op de 1e verdieping woont een studente die in haar vrije tijd taxichauffeuse is, en op de 2e verdieping een stel (tweeverdieners). Nu moet de bejaarde vrouw naar de dokter, maar heeft geen vervoer. De studente heeft tijd, maar geen auto. De man en vrouw hebben een auto voor de deur staan, maar geen tijd. Door deze drie situaties aan elkaar te koppelen, kan de student de bejaarde vrouw wegbrengen met de auto van de bovenburen. Opgelost! Zonder verdere hulp van buiten.

Het gaat erom dat we met elkaar dit soort puzzels gaan maken door vraag en aanbod op een slimme manier bij elkaar te brengen. Dan moet je niet te dicht op de situatie zitten, maar er van een afstandje naar kijken om alle mogelijkheden te overzien. “Je ziet het pas, als je het door hebt” zegt hij iets later in het gesprek.

3. The right cutlery
In dit Nieuwe Verhaal – ons verhaal –  hebben we andere kwaliteiten nodig. We hebben geleerd om alles hard te maken; rationeel te zijn. We denken en acteren op basis van kosten en opbrengsten. Nico verontwaardigd: “We drukken de waarde van een mens uit in geld. Zo staat vast wat bijvoorbeeld een 83-jarige man mag kosten. En op basis daarvan maken we beslissingen of iemand behandeld wordt of niet. Dat we dat al durven te suggereren is ongelofelijk en mensonwaardig, de mens is gereduceerd tot een ding”.

Maar wat als we dat eens anders doen; gaan denken en acteren vanuit waarde.  Het failliet van de business case is nabij. In deze andere manier van benaderen draait het om waarde. Zo gaan we dus van business case naar value case, van het kille doel naar het proces en leven we het leven. “Dankzij een andere manier van denken die we – mooi genoeg – aantreffen bij kinderen, maar wat we stelselmatig wegslopen. Als we fantasie nu eens niet kapot maken….” En zo ziet Nico bij de jonge generatie werknemers al een andere mindset.  “Zij laten een ander geluid horen.” Jongen mensen zoals Boyan Slat, die iets doen vanuit een heel andere drive dan geld verdienen. Mensen met passie, de Homo Symbolicus.

Homo Economicus en Homo Symbolicus
Aan de ene kant is er het rechtlijnige vooruitgangsdenken: mensen zijn rationele wezens die de juiste beslissingen nemen uit welbegrepen eigenbelang – de homo economicus.
Aan de andere kant is er een veel gecompliceerder beeld van de mens, een wezen voor wie emotie en identiteit voorop staan en materiële belangen opgeofferd kunnen worden aan prestige en symboliek – de homo symbolicus.

4. Vast aan ‘vandaag’
Een ander ding is tijd. “Onze makke, is dat we het druk hebben. Druk, druk, druk. Om het Nieuwe Verhaal te vinden, moeten we ‘kwalitijt’ nemen voor onszelf en voor elkaar. Er is reflectie en observatie nodig. Ruimte creëren om vóór te denken, in plaats van na-denken. Samen zijn we aan het ontdekken. Van de wereld van nu – die draait om geld en dingen – naar een wereld van morgen, die draait om waarde en zingeving.”

Vanuit deze filosofie wil Nico ook terug naar arbeid. In mijn eigen perceptie is arbeid hard, fysiek werk. Meer gerelateerd aan fabriekswerk, dan aan mijn werk als adviseur. Maar ga je terug naar de werkelijke betekenis, dan is de lading van arbeid inderdaad veel mooier. Arbeid komt van laborare (dingen in waarde zetten, cultiveren). Terwijl werk juist een heel platte betekenis heeft, namelijk dingen in werking zetten. Kijken we naar waarde, dan gaan we met elkaar dus ook weer naar Arbeid. Vanuit die betekenis snap ik ook goed de kreet op menig boerderij “Arbeid Adelt”.

Overvloed; het is er. Echt!
“We gaan een tijd van overvloed tegemoet, tenminste als we het willen zien en je ziet het pas als je het doorhebt! Gewoon ons gezond verstand gebruiken. Denk eens aan energie. Het is zo dat de zon ons, continu 175.000 Terawatt levert; dat doet de zon al meer dan vier miljard jaar en blijft het de komende vier miljard jaar ook doen. Hoeveel heeft de mens daarvan nodig? Amper 10 Terawatt! In september zijn energiecontracten afgesloten (in Dubai en Chili) voor kilowatt prijzen ruim onder de vier cent. Zie het toch … energie kan en gaat gratis worden! Weg met de schaarste-modellen en in dit geval fossiele brandstoffen. ‘Ja maar wie gaat dan ons dividend betalen’ riep een Shell aandeelhouder. Dit is geen Kafkaësk grapje, maar dit jaar echt voorgevallen. Ik hoor nu al weer iemand anders roepen:  ‘Tja maar andere belangrijke zaken zijn toch schaars op onze planeet, bijvoorbeeld zuiver drinkwater, toch?’ Hallo, twee derde van onze planeet is bedekt met oceanen. ‘Ja maar dat is zout water!’. Nou dan maken we het toch zoet? ‘Ja, maar dat kost heel veel energie hoor …!’ Zie jij het nu?!”

Een belangrijk woord in Nico’s visie. We kennen allemaal de 3 P’s. People, Planet, Profit. Nico voegt daar een vierde P aan toe: Pneuma (zingeving, Sinnbildung). Stilstaan en discussie hebben over “Waar doen we het voor?”, “Waarom ben ik op aarde?” Zingeving toevoegen in onze focus; een randvoorwaarde voor Het Goede Leven.

It’s our call
“We zijn er pas 2,5 miljoen jaar. Dat is eigenlijk niks. De wereld is nog lang niet klaar, maar we moeten met elkaar wel stappen zetten. De overvloed gaan zien en samen de juiste stappen zetten. Het Nieuwe Verhaal maken, werken aan ons gereedschap, onze ogen openen en tijd maken voor morgen. Om vanuit het Nieuwe Verhaal een balans te vinden in verbeelding, rede en intuïtie. De weg naar ‘Het Goede Leven’. ” En precies daarom introduceerde Nico in 2014 het Manifest Nico Baken.

De oplossing voor de crisis kost niks
In het manifest schetst Nico hoe verschillende sectoren kunnen samenwerken om problemen van individuele burgers op te lossen en laat zien hoe je dat kunt betalen en hoe dat tegelijk een enorme impuls voor de Nederlandse economie kan betekenen. Om met elkaar (samen) te zorgen voor Het Goede Leven.
Het manifest werd door meer dan 100 mensen ondertekend, waaronder Herman Wijffels, Jim Stolze (TedAmsterdam), Jan Mengelers (ex ceo TNO en nu voorzitter College van Bestuur TU/e), Marlies Veldhuijzen-van Zanten (staatsecretaris VWS). De waarde van het Manifest is een gezamenlijk geluid te laten horen en dat te laten groeien. Een beweging start met een steentje in het water. “We gaan van passieve patiënt (het overkomt ons) naar actieve mensen (we doen er iets aan). We hebben onze dagelijks leven uit handen gegeven en nu is het tijd om dingen terug te nemen.”

Een toekomst in de cloud
Tot slot geeft Nico in het gesprek ook een doorkijkje naar de toekomst. Een toekomst waarin de cloud een wezenlijke rol speelt. We kennen al de i-cloud. Informatie die je dankzij de cloud overal en altijd tot je beschikking hebt. De volgende stap is de e-cloud. Waarbij we energie (e) uit de cloud kunnen putten of er naartoe uploaden. Daar zijn we al heel dichtbij. En tot slot de m-cloud. Waarbij ‘m’ staat voor materie. Een cloud van materie. “Stel, je wilt een lekker Brand biertje drinken. Daar hoort natuurlijk een goed glas bij, maar dat heb je niet bij de hand. Via de m-cloud is dat straks gewoon mogelijk. Altijd en overal toegang tot spullen. Het lijkt tovenarij, maar 3D-printing is een voorloper op deze m-cloud. Het gaat gewoon gebeuren”, aldus Nico.

De zin waar het gesprek mee eindigt, is heel treffend en past ook bij de bescheidenheid en zoekende geest van Nico. “Er zijn nog veel vragen”. En zo is het, maar er is ook veel wijsheid, hoop en inzichten om verder op door te gaan! Maar alles begint met het stellen van vragen.

Een gesprek met Nico is elke keer weer goed voor een flinke dosis denkstof. Zijn gedachtegang staat nooit stil, gaat voortdurend een stap verder. En daarin is het mooi hoe hij zijn visie illustreert aan de hand van wat hij om zich heen ziet gebeuren. Op advies van Nico heb ik de CD reeks met college’s van Paul van Tongeren over Aristoteles gekocht en met veel plezier en aandacht afgeluisterd. Een tip voor eenieder die meer wil begrijpen van Het Goede Leven en het gedachtengoed van deze grote denker. Het is een voorrecht om met Nico te spreken, van hem te leren en hem ook te helpen om zijn boodschap verder uit te dragen. Omdat het zo’n belangrijke en tegelijkertijd hoopvolle boodschap is.

De laatste keer dat ik hem sprak, vertelde hij over de uitgestrektheid van onze geest; het Echte Leven, waarin we een verbinding leggen van verleden naar de toekomst. En deed hij een appel op het vermogen om nú te genieten en dat nu vast te houden en te koesteren. Want dat is waar het om draait!



Anders denken, anders doen

We zijn sociaal inefficiënt


Verkenner gesprek met Frank Verborg

Een zonnige frisse dag in november. Marco van Gelder en ik zitten dit keer in Den Haag bij Mama Kelly en gaan in gesprek met Frank Verborg. Organisatieadviseur en schrijver van het boek “Meer ik, meer moraal”. Natuurlijk hebben we zijn boek gelezen voor het gesprek. Een beschouwend boek waarin Frank een filosofische, organisatiekundige en psychologische kijk geeft op onze tijd. Ik ben vooral benieuwd naar zijn eigen mening. Wat is zijn boodschap?

En zo start Marco ook het gesprek. In de loop van de ontmoeting wordt duidelijk dat het voor Frank draait om de behoefte aan sociale efficiëntie, We zitten nu in een tijd die gedomineerd wordt door een verzakelijking van alle relaties. We hebben – zo vertelt hij – zo ons best gedaan alles te organiseren, dat het ik (de mens als individu en persoon) in de knel komt. Het wordt tijd dat we de balans herstellen: meer mens, minder machine.Zijn eigen verkenning naar die boodschap is vastgelegd in de 7 essays uit zijn boek.

“Er wordt veel onzin verkocht over zelfsturende teams”, zegt Frank. Als organisatieadviseur ziet hij het gebeuren. “Terwijl er juist behoefte is aan meer leiderschap. Dingen veranderen alleen als er iemand is die zich ergens druk om maakt en anderen op sleeptouw neemt. Sturing is nou eenmaal nodig om iets tot stand te brengen. Geen enkel sociaal organisme kan zonder hiërarchie en sturing.”

McDonaldisatie van de samenleving
Zoals vaak ontstaan inzichten als je afstand neemt. Frank vertelt dat hij jaren geleden tijdens een vakantie op de camping in Frankrijk “ The McDonaldization of Society” van George Ritzer las. Het boek van Ritzer was een eyeopener en beschrijft precies wat er aan de hand is. “Onze maatschappij heeft overal de kenmerken van een fast-food restaurant overgenomen. Strak georganiseerde werkprocessen, met regels en protocollen. Gericht op controle, beheersing en het produceren of verwerken van massa. Iedereen is vervangbaar en de ‘lopende band’ bepaalt wat er gebeurt. Ook in de zorg, het onderwijs en de rechtspraak. De lopende band is overal. Dit is nu de dominante logica in onze samenleving. Nergens voor nodig, want thuis draait ook alles prima, zonder die overgeorganiseerde inslag.” Frank noemt dit instrumentele rationaliteit. Daarin zijn we doorgeslagen. De balans is zoek.

Over moralisme
Er wordt veel misprijzend gesproken over het dikke-ik. Maar wat Frank ergert, is dat het dan altijd gaat over het dikke-ik van anderen,  terwijl hij juist wil dat we naar onszelf kijken. Want leiderschap begint bij ‘ik’.

Mooi hoe de verhalen van de Verkenners in elkaar grijpen. Ook Frank heeft het over ‘het verhaal’. We zijn op zoek naar het goede verhaal, zoals ook Nico Baken in een ander Verkenner gesprek aangaf. En hoewel in de maatschappij veel verdeeldheid lijkt, is er meer verbinding dan we denken.

“Moraal is het verhaal dat we elkaar vertellen over ‘het goede leven’. Als je door je oogharen kijkt, delen we bijna allemaal hetzelfde verhaal . Fundamenteel gaat het om drie waarden: autonomie, het belang van het gewone leven, en het lijden verminderen. Ieder ik wil graag bijdragen aan dat verhaal.”

Het willen zien
Je kunt je makkelijk mee laten voeren door het cynisme – met alles wat er in onze wereld gebeurt – maar Frank ziet graag het positieve. Mooie en goede dingen in de persoonlijke levenssfeer. En die gebeuren wanneer mensen stilstaan bij de vraag ‘wat vind ik nu belangrijk”.  Frank haalt het onderzoek van hoogleraar Gabriel van den Brink van de Tilburg University aan. Op allerlei plaatsen in buurten en wijken zijn mensen buitengewoon actief met dingen regelen voor elkaar. Van het verzinnen van alternatieve energievoorzieningen tot samen iets regelen voor eenzame mensen in de wijk. “Als je goed kijkt, en mensen in hun kracht zet, kan het dus beter en anders.” Symbolisch demonstreert Frank: “Doe je jasje open.” Geef ruimte aan authenticiteit, dan komt er ook meer energie. Verstop je zelf niet. Neem jezelf mee in alles!


Creatieve rationaliteit
Maar kun je wel persoonlijk worden? In die dominante instrumentele context, waarin alles geregeld en gecontroleerd wordt, past dat niet. Er is een tegenkracht nodig. Frank noemt dit creatieve rationaliteit. Hierin draait het om vrijheid en authenticiteit. Een plek voor kwetsbaarheid, kracht en moed, want de dominantie van de instrumentele rationaliteit maakt niet zomaar plaats. Daar moet je flink moeite voor doen.

Hij illustreert het met een voorbeeld. Vergaderingen. “Doorgaans parkeren we onze ‘ik’ bij de deur, als we de vergadering in gaan.  We doen mee in het vergaderritueel; het protocol. Maar wat als je  jezelf echt meeneemt in de vergadering.  Inbrengt wat er voor jou toe doet? Dan heb je andere gesprekken en ontstaat er op een heel ander niveau de verbinding met elkaar. Zo breng je balans tussen de instrumentele & creatieve rationaliteit. De instrumentele rationaliteit, die is overal aanwezig. We kunnen niet zonder en willen geen onzekerheid. Het biedt een soort veiligheid. Maar het verstart ook. En vandaar Franks betoog om jezelf weer in te brengen: creatieve rationaliteit.

Over leiderschap en oordelen
“Sturen = kiezen. Leiderschap draait ondermeer om het aanbrengen van focus. Het maken van keuzes; wat doen we wel en wat niet. Waar draait het om? Die keuzes maak je op basis van jouw eigen oordeel door te kijken naar de situatie om te zien wat er nodig is. Dat is niet iets wat je kunt uitbesteden aan een ander.

Als leider draait het niet alleen om praten maar ook om doen. Het voortouw nemen en anderen op sleeptouw nemen. Verbinding leggen betekent vaak het gesprek faciliteren. Ruimte maken voor een oordeel. Een waarnemingsoordeel. ‘Wat is hier nu nodig – situationeel?’

We hebben wel vaak een oordeel, maar durven het niet uit te spreken. Bedenk dat een oordeel hebben is iets heel anders dan iets veroordelen…..”

De boodschap
Denkers blijven denken, en vormen voortdurend weer nieuwe gedachten. Zo leidt het gesprek tussen Frank en Marco tot een nieuw inzicht. Een soort aha moment. Hier draait het om: Sociale Efficiëntie. Iets wat we nodig hebben, maar wat er niet is. We zijn immers sociaal inefficiënt. Kijk maar:

  1. We vergaderen met meer dan 3 mensen
  2. We praten over rapporten (terwijl een rapport het eind van het proces is)
  3. We weten niet wie de eigenaar is
  4. We discussiëren eindeloos, want dan hoef je niks te doen
  5. We kijken niet naar de mens

Zo simpel kan het dus zijn. Werken in kleine groepen, want het is bewezen dat je we ons in groepjes van drie het meest op ons gemak voelen. De dialoog aan het begin hebben, als je er nog iets aan hebt.  In plaats van aan het eind. Duidelijke verantwoordelijkheden; wie zorgt voor de focus? Wie durft te oordelen? Stoppen met praten en dingen gaan doen. En ruimte voor de mens. Een mens wordt niet voor niks gekenmerkt door emoties. Het (h)erkennen van emoties, zoals Bang, Boos, Blij en Bedroefd, om een reactie te snappen. Frank legt uit “Onze emotie is de verbinding met de wereld. Gevoelens en emoties vormen onze intieme binnenwereld en tegelijk zijn ze onze verbindingslijn met anderen en de omgeving. Het persoonlijke zit van binnen en is de verbindingslijn met buiten.” Daar is overigens niks zweverigs aan. Dat is niet Frank zijn ding. Daarom blijft het ook creatieve rationaliteit.

Een gesprek met een punt. Een boodschap die even simpel als krachtig is. Laat je ‘ik’ niet bij de deur staan. Maar neem het mee in alles wat je doet. We waren op zoek naar de mening van Frank. En die hebben we gekregen. Ik weet nu hoe het  komt dat dat zo lastig te duiden was. Zijn waarde is namelijk zeker ook zijn kennis. De essays in het boek zijn niet zomaar verhaaltjes, maar goed onderbouwde beschouwingen, om stap voor stap een gedachtegang op te bouwen. Daarmee is zijn mening bijna een waarheid en voelt daarom niet als mening. Dat is de kracht van Frank. Feitelijk, eerlijk en overtuigend. Omdat we er samen beter van worden, als we onszelf meer durven zijn.


Anders denken, anders doen

Ik wil de generatie na mij niet met de shit opzadelen

Verkenner gesprek met Sanderine van Odijk

Vandaag ben ik op pad met Marco in Amsterdam. Op advies vIMG_5688an Erik Veldhoen gaan we in gesprek met Sanderine van Odijk van Metabolic. We hebben afgesproken op de Ceuvel. Ik ben hier al een paar keer geweest dus weet ik wat ik kan verwachten. Marco komt hier voor het eerst en kijkt zijn ogen uit; als een vis in het water. De Ceuvel is een wonderlijke plek. En op zo’n mooie dag als vandaag is het helemaal een traktatie. Alles is open, veel mensen bezig, met elkaar in gesprek, dingen maken. En dan natuurlijk de boten. Woonboten, die op het land zijn getrokken en nu dienst doen als bedrijfsruimte.

We zitten buiten, bij Café de Ceuvel. Sanderine (29) is adviseur en manager bij Metabolic, een advies- en ingenieursbureau op het gebied van systeem innovatie en duurzaamheid. De missie van Metabolic is ‘to transition the global economy towards a fundamentally sustainable state.’ Ze valt met de deur in huis. ‘Ik wil mensen inspireren door anders te kijken naar een probleem.’

The Oasis Game; make change happen
In een paar dagen tijd een wijk transformeren; zonder financiële middelen? Sociaal ondernemer Edgard Gouveia van het Elos Instistute laat zien dat het kan met de Oasis Game. Hij noemt het ‘a serious game’. Niet door het veranderen van de hele wereld op je schouders te nemen, maar klein en lokaal aan de slag te gaan. Het uitgangspunt is de vraag van een community en niet wat jij wilt geven. Studenten gaan in de Oasis game met communities in Brazilie aan de slag. Laten zien waar je met een gezamenlijke droom toe in staat bent. Samen iets realiseren. En door dat te doen, geef je mee welke mogelijkheden de community in zich hee. “We can stir this water and make people move”.

‘Ik ben van de generatie die verandering kan en moet brengen om de generatie hierna niet met de shit op te zadelen. Dat geeft een gevoel van urgentie.” Ze studeerde Milieuwetenschappen vanuit de overtuiging dat we anders met de wereld moeten omgaan. Geïnspireerd – of geprikkeld – door mensen als Al Gore en Marjan Minnesma. ‘Na mijn studie ben ik naar Afrika gegaan; aan de slag met duurzame energie voor kleine dorpen zonder stroom. Daarna ben ik bij Waternet gaan werken en bezig met de vraag “Hoe kan de stad verduurzamen?”. Een systeem vraagstuk, want het systeem zit vast.

Toen ontmoette ik Eva Gladek, de founder van Metabolic. In mijn rol bij Waternet voelde ik onmacht, want ik kon het systeem niet veranderen. Vanuit die 11e verdieping hadden we een mooi uitzicht en een mooie missie; we deden dingen die doelmatig waren, maar op lange termijn niet duurzaam. Op kantoor werd eindeloos gepraat, maar het ontbrak aan lef. Durven doen. Bijvoorbeeld met decentrale sanitatie. En zo kwam ik dus hier terecht om iets gewoon te ‘doen’ en echt iets betekenen. Systemen doorbreken, door klein te beginnen.’ Bij Metabolic kon Sanderine meteen werk maken van de Ceuvel. ‘In 2012 is het project van start gegaan en twee jaar later werd de Ceuvel geopend. Dit jaar vieren we het tweejarig bestaan. Het doel hier is om te laten zien dat het anders kan, met gesloten kringlopen.’

De Ceuvel
Een officiële broedplaats in Amsterdam. Hier mogen startende ondernemers zich vestigen en krijgen voor een periode van 10 jaar de ruimte om te groeien. De Ceuvel is meer dan dat, want het is het eerste experiment in Nederland vanuit een circulaire filosofie. Een gesloten kringloop met de ambitie om de zeer vervuilde grond, waar de Ceuvel op gebouwd is, in 10 jaar te zuiveren en schoner achter te laten.

Klein beginnen en dan groter maken
De relatie die Sanderine heeft met Waternet is nog heel waardevol. ‘Vanuit Metabolic kunnen we onderzoek doen en experimenteren in een veilige omgeving en dan groter doorpakken met partijen zoals Waternet. Dat zien we nu ook gebeuren, vanuit het ‘ experiment’ de Ceuvel. Voor de ontwikkeling van deze buurt, hebben stakeholders een manifest ondertekend voor een circulair Buiksloterham.  Met deze bottom-up benadering, kom je tot andere resultaten dan de traditionele aanpak binnen een gemeente. ‘

Nederland op de kaart
Regelmatig mag Sanderine het verhaal van de Ceuvel delen met mensen uit het buitenland. Belangrijke dames en heren komen op hoge hakken en in keurige pakken vol verwondering op bezoek bij dit levende experiment. Want de Ceuvel blijft in beweging. Zo is er nu een waterzuiveringsinstallatie ontwikkeld en gaat het Café binnenkort van start om energie te generen met een biogasboot, waarbij het etensafval als brandstof wordt gebuikt. Een mooi voorbeeld van Nederland als circulaire hotspot.  En zo zijn er meer, waarmee Nederland zichzelf echt internationaal op de kaart zet.Versie 2
Duurzaam is ‘in’. Het heeft een marketingwaarde; het verkoopt. Dat merkt Sanderine ook. “Alleen voor die marketingwaarde doen we niet mee.” Het moet echt duurzaam zijn, niet duurzaam lijken.  Daar ligt ook een belangrijke rol voor de overheid. “Die  dwingt veel te weinig af en zou veel hogere eisen moeten stellen. Want met regelgeving kun je heel goed sturen.”

Iets anders; de papiermolen. Nadrukkelijk niet haar ding. Sanderine heeft het over ‘papier zwart maken’. Mooi gezegd. Letterlijk letters op papier zetten. Ofwel rapporten maken die in een la verdwijnen. Grappig. Erik Veldoen had het er ook al over en noemde het ‘de stukjesfabriek’. Echt zonde van de tijd en moeite. Want het dient geen enkel doel, behalve een gevulde la. Sanderine heeft een andere drive: ’dat er iets mee gebeurt.’. She’s changing the game!

Onder grootvaders vleugels
Veel baat heeft Sanderine bij goede relaties in het stakeholder landschap. Om snel op hoog niveau te kunnen schakelen en support te krijgen. Sanderine noemt het ‘onder de vleugels van grootvader’. Een mooie metafoor; wel op afstand maar oprechte ondersteuning.

Lef om te investeren in de toekomst
Metabolic groeit. Ze doen veel advies werk. Maar de echte waarde zit niet in het advies, het gaat om het doen. Nieuwe technologie ontwikkelen, verbeteren en groot maken, via spin-offs. “Op dit moment hebben we 1 spin-off, Spectral Utilities. We willen naar 5 tot 10 bedrijven toe, met Metabolic als moederschip. Met voelsprieten voor wat er nodig is, voor de ontwikkeling van kennis en als motor voor nieuwe activiteiten. Gedreven vanuit impact.” De vraag is hoe je dit businessmodel financieel kloppend krijgt, zodat je een echte duurzame motor kan zijn voor maatschappelijke innovatie. Een goed bedrijfseconomisch model, om impact te genereren, met een schaalbare aanpak. ‘Daar geloof ik in.’

‘We zouden gebaat zijn bij toegang tot meer kapitaal. Dat is echt durfkapitaal en dus lastig. De gewone manier van investeren staat vooruitgang in de weg. Alles is gericht op snel resultaat. We geloven in wat we doen, maar om iets te bereiken moet je kunnen experimenteren. Dat vereist dat er geld is, zonder garanties. Cijfers en resultaten zijn belangrijk, maar je moeten iets de basis zijn waarop je stuurt. In die zin vergt vernieuwing echt een andere aanpak.

Een mooi gesprek. Ondanks de complexiteit en de impact van het werk waar Sanderine mee bezig is, voelt het ‘licht’. Dat is denk ik ook haar kracht. Op een oprechte en open manier verandering in gang zetten. Door te doen. Zelf de handen uit de mouwen te steken. Experimenteren en fouten durven maken. Hier zit de nieuwe generatie aan tafel. Vol ambitie en in plaats van in een kantoor met een mooi uitzicht en een prima salaris ervoor te kiezen om het heft in handen te nemen. Het lef om echt beweging te brengen. Mooi Sanderine!


Anders denken, anders doen

Wake the fuck up!

Verkenner gesprek met Arthur vn de Graaf

Het wordt echt tijd. Niet wachten op de wekker, want het is al zover. Radicale innovatie; echt anders durven doen. En toegeven dat wat er nu is, niet werkt. Durven luisteren naar mensen die je niet begrijpt…

Het is maandagochtend, half elf. De zon schijnt mooi naar binnen en in het Haagse hoofdkantoor van KPN zitten we bij de receptie met z’n drieën aan tafel achter een lekkere kop koffie. Arthur van de Graaf (voormalig bankdirecteur, nu sociaal ondernemer), Marco van Gelder (KPN) en ikzelf.

image002Ruim een week geleden ontmoette ik Arthur voor het eerst. In een heel andere setting in de kelders van een kerk in Amsterdam met allerlei creatievelingen en andere vrije denkers. Ter voorbereiding op het Beyond Festival (Imagine the Unknown, hoe toepasselijk). Vandaag praten we verder over werk en zo. Marco en Arthur gaan in gesprek en ik schrijf mee.

Na een glansrijke carrière van 18 jaar bij de ABNAMRO gooide hij het roer om. Geen B&B in de Provence, maar werk doen wat er toe doet, op een manier waar hij echt achter staat. Vanuit het geloof dat het anders kan, gewoon anders gaan DOEN. Dat DOEN is ook wel zijn ding. Geen mooie praat, maar daden. Zijn kinderen hadden een belangrijk aandeel in deze ommezwaai, of waren misschien wel de aanleiding. Ook de dreigende ‘state of terminal seriousness’ speelde mee. Toen hij aan zijn kinderen vroeg wat ze later wilden worden, vertelden ze enthousiast ‘bankdirecteur’(net als papa). “Als ouders geven we onze kinderen het voorbeeld, maar dat is niet perse het goede voorbeeld.” En (daarom) in plaats van ze mee te nemen in het corporate wereldje, huurde hij een leeg kantoor, zette daar een groot bureau in en gaf de kinderen een plek om ‘directeur’ te zijn.

Worden wat je leuk vindt. Daar gaat het om. En dus moet je uitvinden wie je bent, want dan weet je ook waar je toegevoegde waarde en een mogelijk beter bij jou passend verdienmodel zit.

Zijn manier van werken is onorthodox. En daarmee zet hij anderen aan het denken. Hij adviseert en doet dingen voor organisaties, overheden, instellingen. Maar laat zich pas betalen als zijn klant tevreden is (een 8 of hoger), en anders niet. Dat durft hij wel aan. Want resultaat is voor hem net zo belangrijk als voor de klant. En om elkaar goed te begrijpen, blijf je met elkaar in gesprek. Geen verrassingen en iets waar beide partijen blij mee zijn. Een mooie werkinstelling. Ja, zo kan het dus ook!

Minder werken
Toen hij het anders ging doen, las hij het boek van Tim Ferris: The 4-hour workweek. Niet om perse minder te werken, maar het kan wel. Want, zo vertelt Arthur, stel je zelf vier vragen:
– Hoe voel ik me?
– Waar ben ik mee bezig?
– Waar loop ik tegenaan?
– Wat gaat echt helpen?
En zo leer je om met minder inspanning meer te bereiken. Dus kun je minder werken. Sowieso een prima idee, want als we vooruit kijken, dan is er gewoon niet genoeg werk voor iedereen. Vanuit dat oogpunt is hij ook  geïnteresseerd in het basisinkomen.

Onderwijs, Gig Economy en Civic Funding
Hij houdt zich bezig met het werk van morgen. Met drie focusgebieden. Het begint bij onderwijs (dat is dus 1), bij de kinderen die de ‘werkers’ van morgen worden. Het huidig onderwijssysteem is echt aan vernieuwing toe. Het stamt nog uit de tijd waarin alles draaide om landbouw en fabrieken. Arthur vraagt “Weet je waarom we in de zomer een grote vakantie hebben?” Goh, nooit zo over nagedacht. Het antwoord is simpel en shokking. “Omdat de kinderen vroeger moesten helpen met oogsten.” Jeez, we zijn al ruim een eeuw verder, maar het systeem is niet aangepast. “We moeten kinderen niet net als puddinkjes in vorm proberen te houden, maar ze juist helpen om hun talent te ontdekken. Vanuit Scoover biedt hij kinderen van 7 tot 14 jaar een veilige plek waar ze de ruimte krijgen om hun talenten te ontdekken, toe te passen en te ontwikkelen.  Waar ze leren om de essentiële vraag ‘waarom’ te (blijven) stellen. En met aandacht voor dingen waar we in de wereld van morgen niet omheen kunnen zoals automatisering, robotisering, creativiteit en duurzaamheid.

Als tweede richt hij zich op de Gig economy, wat zoveel wil zeggen dat werk verandert in het doen van zogenaamde ‘gigs’(denk aan bandjes). Je hebt geen baan meer, maar een gig. En daarbij draait het om je performance. Dus de constructie waarin je werk verandert (werkgever/werknemer-relatie met een arbeidscontract) en ook de manier waarop we werk ‘verdelen’. We moeten veel meer doen met diversiteit. Inzet van ouderen, jongeren, mensen met een handicap, migranten. En zo komt het gesprek op de zogenaamde ‘slashie’, een begrip wat ik een paar maanden geleden tegenkwam: tuinman/tennisleraar/coach. In plaats van “ik ben ‘…. (hier vul je een beroep in)’, naar ik ben Margot en ik doe x,y,z. Een slashie met gigs in verschillende rollen of vanuit verschillende expertises.  Om succesvol te zijn in deze gig economy is het belangrijk om uit te vinden wat je leuk vindt, wie je bent. Zo kom je er achter wat je toegevoegde waarde is,  zodat je werk goed voelt, je vooruitgang boekt en dingen verder helpt.

Het derde waar Arthur zich op richt is civic funding. Dat is crowd funding binnen gemeentes. Gemeentes hebben steeds minder budget, maar krijgen wel steeds meer op hun bord. Het gevolg is zichtbaar en voelbaar, dus daar moet echt iets gebeuren. “De oplossing is eigenlijk heel simpel, maar vereist een heel andere manier van denken (radicale innovatie). Want er zijn veel resources (mensen) binnen gemeentes, alleen de manier waarop er van die resources gebruik gemaakt wordt, werkt niet. Door inwoners van de gemeente actief te betrekken, ze onderdeel te maken van de uitdagingen die er zijn en er samen mee aan de slag te gaan, zet je beweging in gang. Civic funding is heel belangrijk, want juist de overheid moet durven het anders te doen. En daar zie ik gelukkig ook voorbeelden van. Door kleine bedragen te investeren in initiatieven. Dat is slim, want als het niet goed uitpakt, is het geen ramp. “









The battle of the systems
“Ik ben een soort ‘verkenner’. Vooruit rennen en kijken wat er is.  Dingen uitproberen & nieuwe dingen oppakken, anders doen. En wat ik zie is dat het mis gaat met het systeem. Het systeem waar we in zitten, werkt niet meer. En het nieuwe systeem is fundamenteel anders. Het wringt, zo kom je op de battle of systems. Sowieso hou ik niet van systemen, ze maken mensen passief. Want wie bepaalt er waar je recht op hebt? Een huis, een baan, geld?  Er zijn andere manieren om elkaar te helpen en te verbinden. “

“Het is complex. We weten nu dat het huidige systeem niet lang meer mee gaat. Het is ‘long overdue’. Er radicale innovatie nodig. Echt anders durven doen. En toegeven dat wat er nu is, niet werkt. Durven luisteren naar mensen die je niet begrijpt.  Je losmaken van weerstand en open staan voor iets wat nieuw is….”

Marco over dit gesprek: “Als ik reflecteer op het gesprek met Arthur komt duidelijk naar voren dat hij écht een ommekeer heeft gemaakt. Hij is op zoek gegaan naar zijn eigen intrinsieke motivatie en heeft gevonden waar zijn toegevoegde waarde ligt.  Wat voor mij een eye opener is, is zijn verhouding met opdrachtgevers. Hij wil waarde toevoegen en dus effectief zijn. Zo haalt hij het beste uit zichzelf en blijft groeien. Theoretisch bezien: De stabiliteitslaag in de vorm van zijn eigen organisatie dagen hem uit om de goede dingen te doen en zijn eigen wendbaarheid zorgen ervoor dat hij de dingen goed kan doen.  Hij heeft ervoor gekozen om anders in het leven te staan (een andere stabiliteitslaag) en laat zich daardoor uitdagen (door zich alleen te laten belaten bij een waardering van 8+.”

Een inspirerend gesprek. Het voelt als een duw in de goede richting. Het kan. Echt. Anders. En mooi dat er verkenners zijn, zoals Arthur. En stiekem zie ik mezelf ook wel als verkenner. Vooruitlopen, verslag doen en mensen mee proberen te krijgen….

Over De Verkenners
In deze verhalenserie ga ik samen met Marco van Gelder op verkenningstocht. De wereld van werk is enorm in beweging en het is interessant om te kijken wat er gebeurt om ons heen. In zo’n ontwikkeling zijn er altijd mensen die voorop lopen,  de status quo challengen, anders denken, nieuwe dingen uitproberen, experimenteren. Mensen die op verkenning gaan naar nieuwe waarheden en mogelijkheden, en dat is dan ook de naam van deze serie. Zij die vooruitlopen op de rest. We gaan met hen in gesprek om een kijkje te geven in hun wereld en daarvan te leren. Klik hier voor Deel 1.

De serie artikelen is ook gepubliceerd op The Digital Dutch van KPN.